Trong thế giới đèn pin custom cao cấp (custom flashlight), nơi mà ranh giới giữa một công cụ chiếu sáng và nghệ thuật cơ khí (functional pocket jewelry) bị xóa nhòa, chúng ta thường nhắc đến những cái tên gạo cội. Nhưng hôm nay, mình muốn cùng anh em mổ xẻ chi tiết về một trong những nhà chế tác (maker) có kỹ năng gia công và tư duy thẩm mỹ tuyệt vời nhất hiện nay: Gyorgy Kemenes đến từ Mỹ và thương hiệu Kemenes Custom Flashlights. Hãy cùng Hùng đi vào thế giới của dung sai một phần ngàn inch, của những kim loại kỳ lạ bốc cháy trên máy tiện, và của những chiếc đèn pin trị giá hàng ngàn đô la.
Hành trình của Gyorgy Kemenes: Từ chiếc máy tiện mini đến đẳng cấp master
Gyorgy Kemenes bắt đầu hành trình chế tác đèn pin của mình vào khoảng năm 2016 với mẫu đèn đầu tiên mang tên Nucleus. Điều đáng kinh ngạc và truyền cảm hứng nhất đối với anh em chơi đèn pin và yêu cơ khí là Kemenes đã tạo ra 2 nguyên mẫu Omicron (đời sau của Nucleus) bằng vật liệu Timascus trên một chiếc máy tiện cơ cỡ rất nhỏ mua từ Trung Quốc của mình. Sự kiên định đó đã định hình nên một Kemenes của ngày hôm nay: một “one-man show” (làm việc độc lập) với sự tỉ mỉ đến ám ảnh.
Triết lý của Kemenes mang đậm tính cá nhân và sự tôn trọng nguồn cội. Hầu hết các mẫu đèn kinh điển của ông đều được đặt tên theo những địa danh tại quê hương Hungary: Hồ Balaton, thành phố Veszprem (nơi ông sinh ra), hay Balatonfüred (gọi tắt là Fured).
Kỹ thuật gia công và vật liệu: Trò chơi của cái giá đắt đỏ và chính xác
Điểm làm Hùng thực sự nể phục Kemenes không chỉ ở thiết kế, mà ở dung sai cơ khí gia công (machining tolerance). Kemenes ép dung sai các chi tiết xuống mức 0.001 inch (khoảng 0.025mm) – mỏng hơn cả độ dày của một tờ giấy A4 (0.0035 inch). Để đảm bảo điều này, ông tự tiện các bộ dưỡng kiểm (go/no-go gauge) bằng đồng cho từng lỗ khoan, khít đến mức không khí không thể thoát ra ngoài khi nhét dưỡng vào.
Về vật liệu, Kemenes là một người luôn kỳ ưu ái các nhà sản xuất phôi nội địa Hoa Kỳ (US makers), dưới đây là vài thông tin Hùng có được từ việc nghiên cứu Kemenes bấy lâu nay:
- Mokume Gane: Mua trực tiếp từ Mike Sakmar, một bậc thầy với 25 năm kinh nghiệm làm Mokume. Kemenes còn tự phát triển một kỹ thuật hoàn thiện “crystallized finish” (lên vân tinh thể) cho Mokume giúp đèn lấp lánh dưới ánh nắng.
- MokuTi và ZircuTi: Lấy phôi từ Chad Nichols. Đặc biệt, ZircuTi của ông dùng là loại 3 lớp kim loại (2 phần Titanium / 1 phần Zirconium) với hoa văn “Fruitstripe” cực kỳ xuất sắc. Anh em làm cơ khí sẽ hiểu độ khó khi gia công ZircuTi: nó phản ứng với nhiệt và có thể bốc cháy ngay cả khi đang được xịt dung dịch làm mát (flood coolant) trên máy CNC.
- Damasteel: Sử dụng các hoa văn trứ danh như Fenja, Bluetongue, Saga, Lucia. Kemenes dùng kỹ thuật ăn mòn axit sâu (deep acid etching) để làm nổi bật các lớp thép.
- Chi tiết “điên rồ” nhất: Trên các nút bấm (button centers) của bản exotic, Kemenes tự tay khảm vàng tinh khiết 24K hoặc bạc .999 vào các rãnh khắc logo chỉ rộng 0.3 inch, độ sâu 0.001 inch, và bảo vệ chúng bằng một thấu kính sapphire.
Điểm danh hệ sinh thái sản phẩm của Kemenes
Kemenes hiếm khi sản xuất đại trà. Mỗi mẫu đèn khi đã ngưng sản xuất (discontinued) sẽ đi vào huyền thoại, giá trị sưu tầm tăng vọt, và chỉ thỉnh thoảng mới được ông mở đợt “hồi sinh” (drop) duy nhất để anh em lấp đầy bộ sưu tập.
Huyền thoại Balaton (Ra mắt 5/2019): Đây là chiếc đèn 10440 định hình tên tuổi Kemenes. Điểm ăn tiền lớn nhất là một viên Tritium dạng cầu (tritium sphere) màu đỏ cỡ 6mm được đặt dưới lớp kính sapphire ở công tắc đuôi. Balaton sở hữu pill bằng đồng khối tản nhiệt tốt, LED Nichia 519A, thấu kính sapphire phủ AR kép, và chóa phản xạ (reflector) thiết kế sâu để tối ưu throw. Mạch dùng là FET driver với GuppyDrv Rev.2.
Fured (Balatonfüred): Được xem là sự tiến hóa, Fured có thiết kế thân hai lớp (double-layered body). Lõi bên trong thường là Titanium, và lớp bọc ngoài (sleeve) có thể tùy biến. Hùng đặc biệt ấn tượng khi Kemenes đưa các loại gỗ quý hiếm (Exotic wood) như Snakewood, Purple Heart, Birch Root, hay Ebony vào làm sleeve cho Fured.
Đỉnh cao của dòng này là bản “Black Knight Edition”. Bề mặt Titanium được đánh bóng như gương (mirror finish), sau đó phủ PVD đen tuyền. Công tắc đuôi có họa tiết Chiếc Khiên Hiệp Sĩ (Knight’s Shield) ẩn dưới thấu kính acrylic trong suốt.
TiHany: Sử dụng chung một số bộ phận thân với dòng Veszprem. TiHany cũng có bản Black Knight nhưng mang logo Chiếc Mũ Hiệp Sĩ (Knight’s Helmet) ở đuôi. Chóa phản xạ của TiHany (và Fured) do chính tay Kemenes tự tiện và đánh bóng để tạo ra hình dáng beam (throw) theo ý muốn.
Veszprem (Bản mới nhất): Đây là chiếc đèn dùng pin 14500. Thiết kế của nó phải giải quyết một bài toán khó: không gian. Kemenes đã phải dời vị trí các bước ren để nhét vừa khối pill chứa mạch 15mm FET+DD (chạy firmware Guppy3Drv). Thay vì chóa tự làm, Veszprem dùng chóa OP (Orange Peel) 12mm. Kích thước cực kỳ nhỏ gọn: đường kính 0.79 inch và dài 4 inch.
Hệ sinh thái Miniatures / Keychain: Sở thích cá nhân của Kemenes là làm đồ thu nhỏ. Ông tạo ra các phiên bản Veszprem Keychain hay Micro Fured. Chúng không có mạch điện, chỉ là các viên bead (hạt trang trí) bằng kim loại Exotic hoặc Titanium, được CNC tái hiện chính xác tỷ lệ của đèn thật, bên trong gắn ống Tritium 1.5x6mm để phát sáng trong đêm.
Cái giá cho sở thích
Với Gyorgy Kemenes, đèn pin không bao giờ đóng khung trong một hình hài duy nhất. Việc mua một cây đèn thường chỉ là điểm khởi đầu. Thường bạn sẽ mất thêm vài trăm đô nữa cho một đơn hàng từ Kemenes.
1. Clip cài (Pocket Clip)
Một điểm đặc trưng của Kemenes là clip cài không đi kèm mặc định theo đèn mà được bán như một tùy chọn nâng cấp riêng. Lý do thứ nhất là để giữ mức giá cơ bản của đèn dễ tiếp cận hơn cho người mới chơi. Lý do thứ hai, quan trọng hơn, là cấu trúc của những chiếc clip này phức tạp hơn rất nhiều so với kẹp lò xo uốn thông thường trên thị trường.
Clip của Kemenes thường bao gồm hai phần chính: vòng đai (ring) và thân clip (stem). Vòng đai sẽ ôm lấy thân đèn, và phần kẹp được bắt chặt vào đó bằng các ốc vít Titanium cỡ M2x4mm (có thể tùy chọn màu anodize cho ốc).
Chất liệu và độ hoàn thiện của Clip: Kemenes thực sự đưa nghệ thuật gia công lên một tầm cao mới với các bản Exotic clip (clip làm từ kim loại quý). Đối với thân clip (stem), ông sử dụng phôi White Timascus (với hoa văn “Nebula”) và Black Timascus (hoa văn “Hyperdrive”) được cung cấp bởi Alpha Knife Supply. Ngoài ra, anh em còn có thể chọn Damasteel hoa văn Bifrost, Zirconium, hoặc Mokume của Sakmar. Điểm làm Hùng thực sự kinh ngạc là trên bề mặt cong cực nhỏ của phần đuôi clip, Kemenes vẫn phay được 2 rãnh để nhét vừa các ống phản quang Tritium. Gần đây thì Kemenes mới ra ắmt loại clip này, chứ những năm trước ông vẫn quay quanh clip bằng Titanium là chính, cá nhân Hùng vẫn thích clip cài bằng Titanium hơn các kim loại khác.
Lưu ý kỹ thuật về cơ chế bấm của Fured: Anh em nào định chơi dòng Fured cần lưu ý một đặc điểm cơ khí khá dị. Thiết kế công tắc của Fured là dạng nắp chụp (cap-switch), và vòng đai của clip lại được gắn trực tiếp lên nắp đuôi này. Điều này đồng nghĩa với việc khi anh em ấn công tắc, toàn bộ chiếc clip sẽ di chuyển trượt lên xuống theo nắp đuôi. Cơ chế này đòi hỏi anh em phải thay đổi tư thế cầm nắm một chút (giống như tư thế bấm bút bi) để clip không cọ vào tay khi thao tác. Với một số anh em khó tính, đây có thể là một điểm trừ nhỏ về công thái học, nhưng xét về góc độ cơ khí, nó lại là một cơ cấu trượt rất độc đáo.
2. Lớp áo (Sleeves) và Vòng trang trí (Rings)
Các thiết kế kinh điển như Balaton hay Fured đều sử dụng cấu trúc thân hai lớp, cho phép người chơi thay thế lớp vỏ bọc bên ngoài (sleeves). Lõi trong bảo vệ mạch và pin, còn lớp vỏ ngoài là nơi anh em thể hiện cá tính.
- Vật liệu đa dạng: Vỏ ngoài mặc định thường là Titanium, nhưng anh em có thể đặt mua riêng các lớp vỏ bằng kim loại Exotic (ZircuTi, Damasteel, Mokume), hoặc chơi hệ “hữu cơ” với các loại gỗ quý hiếm (Exotic Wood) như gỗ Rễ Bạch dương (Birch Root), gỗ Ngựa vằn (Zebra Wood), gỗ Cẩm lai (Purple Heart) hay gỗ Rắn (Snake Wood).
- Kiểu dáng: Kemenes cung cấp cả vỏ dạng trơn đặc (solid sleeves) hoặc vỏ phay rãnh (slotted sleeves) để lộ lớp kim loại lõi bên trong. Về sau này không thấy ổng mở bán loại vỏ phay rãnh nữa.
- Bên cạnh vỏ bọc, anh em có thể tùy biến cả các vòng khóa đầu đèn (front lock ring) và vòng đuôi đèn (rear ring) bằng kim loại Exotic để tạo điểm nhấn tương phản với thân Titanium.
3. Nút bấm khảm vàng và Tritium
Kemenes rất ám ảnh với tiểu tiết. Đối với phần tâm của nút bấm (button center) trên các phiên bản cao cấp, ông không chỉ khắc CNC thông thường. Kemenes tự tay nung chảy vàng thỏi 24K hoặc bạc tinh khiết .999, kéo thành sợi siêu mảnh và khảm trực tiếp (inlay) vào các rãnh khắc logo (như hình Khiên hay Mũ Hiệp Sĩ), sau đó phủ lên một lớp kính sapphire để bảo vệ. Nó biến nút bấm thành một món trang sức xa xỉ thực sự.
Về ánh sáng trang trí, đèn Kemenes luôn chừa sẵn các rãnh phay tinh xảo để dán ống Tritium. Ví dụ trên mẫu Veszprem, anh em có thể tùy chọn lắp 6 ống kích thước 1.5x6mm ở đầu đèn và 6 ống cỡ siêu nhỏ 0.95x3mm xung quanh công tắc đuôi. Ngoài ra, ông còn làm các vòng đệm LED (LED spacer) bằng vật liệu dạ quang (GITD) màu xanh lá hoặc xanh băng (ice blue) tiệp màu với Tritium. Nhắc về Tritium thì có thể nói Tain và Kemenes là 2 maker sử dụng Tritium trên đèn đẹp nhất.
Câu chuyện về beam
Anh em chơi đèn pin lâu năm đều hiểu một điều cơ bản: vỏ ngoài làm bằng vật liệu quý hiếm, gia công tinh xảo đến mấy mà bật lên cái beam (chùm sáng) xấu, thì chiếc đèn đó cũng mất đi một nửa giá trị. Chóa phản xạ (reflector) chính là linh hồn định hình nên độ đẹp của chùm sáng. Hôm nay Hùng sẽ đi sâu vào cách Gyorgy Kemenes xử lý bài toán quang học này, một quá trình đầy tính thể nghiệm và sự kiên định.
Trong giới custom đương đại, hầu hết các maker thường chọn giải pháp an toàn là sử dụng các loại chóa mua sẵn đã được chuẩn hóa (ví dụ như dòng chóa McR18 hoặc McR20 nổi tiếng). Nhưng Kemenes lại chọn con đường chông gai hơn: tự tay tiện CNC và đánh bóng chóa phản xạ cho riêng mình. Ông từng chia sẻ rằng bản thân muốn tạo ra những hình dáng chóa độc bản không đụng hàng với ai, và việc tìm kiếm một dịch vụ tráng phủ (coating) chất lượng bên ngoài lại quá khó khăn.
Đỉnh cao của việc tự chế tác chóa này thể hiện rõ nhất trên hai mẫu đèn TiHany và Fured. Chóa custom của Fured được thiết kế để tạo ra một điểm sáng trung tâm (hotspot) sắc nét kết hợp với vùng sáng tỏa (spill) mượt mà xung quanh, đúng với gu thẩm mỹ quang học cá nhân của Kemenes. Đối với mẫu Balaton trước đó, do giới hạn vật lý siêu nhỏ của pin 10440, ông đã thiết kế một chóa phản xạ sâu (deep reflector) nhằm vắt kiệt khả năng ném xa (throw) tối đa cho chiếc đèn.
Tuy nhiên, dưới góc độ của một người chơi hệ soi xét, Hùng phải thẳng thắn chia sẻ: việc sử dụng chóa trơn (SMO) tự gia công sẽ để lại những gợn quang học. Chùm sáng có thể xuất hiện những vòng mờ (rings) lờ mờ bên trong vùng sáng, một đặc điểm mà những anh em khó tính thường hay để ý trên các dòng đèn đời đầu của Kemenes.
Luôn lắng nghe và không ngừng tiến hóa, đến phiên bản Veszprem mới nhất, Kemenes đã thay đổi hoàn toàn chiến thuật quang học. Thay vì kiên quyết dùng chóa tự tiện, ông quyết định trang bị cho Veszprem một cụm chóa sần nhẹ, đường kính 12mm,. Bề mặt sần (OP) có đặc tính tán xạ ánh sáng, giúp hòa trộn hoàn hảo ranh giới giữa hotspot và spill. Kết quả là Veszprem cho ra một chùm sáng mượt mà hơn hẳn, giảm thiểu tối đa các vùng nhiễu (aberration) khi chiếu lên tường trắng.
Tất nhiên, sự đánh đổi của việc dùng chóa LOP là Veszprem sẽ giảm đi một chút khả năng ném xa (throw) so với chóa tự làm của Fured hay TiHany. Nhưng với Hùng, đây là một sự đánh đổi cực kỳ xứng đáng. Nó mang lại một chất lượng chùm sáng tổng thể cân bằng, sạch sẽ và mang tính ứng dụng thực tế cao hơn rất nhiều.
Nhìn vào cách Kemenes làm chóa, anh em có thể thấy rõ sự trưởng thành của một master. Từ việc ngoan cố bảo vệ sự độc bản bằng mọi giá, cho đến việc biết buông bỏ cái tôi, chọn linh kiện phù hợp nhất để mang lại trải nghiệm quang học hoàn hảo cho người dùng cuối.
Tóm lại
Đồ của Gyorgy Kemenes không dành cho số đông. Nó đắt đỏ (bản ZircuTi hoặc MokuTi thường loanh quanh $1,400 – $1,600+, bản thường chưa clip cài thì dưới $1000), thời gian chờ đợi gia công lâu (có thể lên tới 8 tuần do ông tự tay tiện từng chi tiết trong 800 parts của một lô). Nhưng khi anh em cầm trên tay một chiếc Balaton hay Fured, nghe tiếng click kim loại cơ học đặc trưng, nhìn thấy sự hoàn hảo của những khe hở ren và sự rực rỡ của Damasteel, anh em sẽ hiểu tại sao Kemenes lại là một trong những tượng đài trong giới đèn pin custom đương đại.
Để lại một bình luận